← ბლოგზე დაბრუნება

ჩერნობილის შავი სოკო - რომელიც რადიაციით იკვებება

secta · 21 ნოემბერი, 2026 · 5 min read

ჩერნობილის შავი სოკო - რომელიც რადიაციით იკვებება

1986 წლის 26 აპრილს ჩერნობილის მეოთხე რეაქტორი აფეთქდა. დაცარიელდა ქალაქები, დაიხურა ზონა, ადამიანებმა ეს ადგილი დატოვეს და ბევრი წლის განმავლობაში არავინ ბრუნდებოდა. სამაგიეროდ ერთი ბინადარი დარჩა, რომელსაც ამ ადგილისთვის თითქოს არაფერი უჭირდა. რეაქტორის ნანგრევებში მეცნიერებმა კედლებზე, ჭერზე და შენობის შიგნითაც შავი, ხავერდისებრი სოკო აღმოაჩინეს. ის იქ ისე იყო გაშლილი, თითქოს ეს მისი სახლი იყო.

სოკო, რომელიც რადიაციით იკვებება

1990-იან წლებში უკრაინელი მიკრობიოლოგის, ნელი ჟდანოვას, გუნდმა რეაქტორის გარშემო და მის ნანგრევებში ეძება, არის თუ არა იქ რაიმე სიცოცხლე. აღმოჩნდა რომ იქ სოკოების მთელი თემი ცხოვრობდა, დაახლოებით 37 სახეობა. ბევრი მათგანი ბნელი ან შავი იყო. ერთი სახეობა განსაკუთრებით დომინირებდა და ძალიან დაბინძურებული ადგილებიდანაც იღებდნენ ნიმუშებს: Cladosporium sphaerospermum. ის დღემდე ამ ამბის მთავარი გმირია.

ლაბორატორიაში ჟდანოვას გუნდმა რეაქტორიდან მოტანილი სოკოები რადიოაქტიურ ნაწილაკებთან ახლოს მოათავსა. აღმოჩნდა, რომ სოკოს ძაფები ნაწილაკებისკენ იზრდებოდა. ამ მოვლენას „რადიოტროპიზმი“ დაარქვეს. ზოგი სოკო რადიაციის გარემოში უკეთესადაც ვითარდებოდა. ეს უცნაურია, რადგან რადიაცია ჩვეულებრივ უჯრედებს ანადგურებს.

ამ სოკოების შავი ფერი მელანინისგანაა. ეს იგივე პიგმენტთა ოჯახია, რომელიც ადამიანის კანს, თმას და თვალებს ფერს აძლევს.

მელანინი სინათლესა და სხვა გამოსხივებას იწოვს, ამიტომ სოკოსთვის ის ერთგვარი ფარია.

2007 წელს ექატერინა დადაჩოვას გუნდმა კიდევ უფრო უცნაური რამ აჩვენა. როცა მელანინი რადიაციას განიცდიდა, მისი ელექტრონული თვისებები იცვლებოდა. მელანინიანი სოკოები ძალიან მაღალი რადიაციის (ფონზე დაახლოებით 500-ჯერ მეტის) პირობებში უფრო სწრაფად იზრდებოდნენ, ხოლო მელანინის გარეშე გამოყვანილი „ალბინოსი“ სოკოები ასე არ იქცეოდნენ.

ამიტომ ზოგი მეცნიერი ვარაუდობს: შესაძლოა, მელანინი სოკოსთვის იმას აკეთებდეს, რასაც მცენარისთვის ქლოროფილი. მცენარე სინათლეს ენერგიად გარდაქმნის, სოკო კი, შესაძლოა, რადიაციას. ამ იდეას „რადიოსინთეზს“ ეძახიან. ეს ჯერჯერობით ჰიპოთეზაა და არა ბოლომდე დამტკიცებული ფაქტი.

კოსმოსშიც გაუშვეს

რადიაცია კოსმოსშიც ბევრია, და ეს ასტრონავტების ერთ-ერთი მთავარი პრობლემაა. ამიტომ 2018 წლის ბოლოს ჩერნობილის სოკოს, იგივე Cladosporium sphaerospermum-ის, ნიმუში საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე გაგზავნეს.

ექსპერიმენტი დაახლოებით 30 დღე გაგრძელდა. სოკო კოსმოსში დედამიწაზე გაზრდილთან შედარებით დაახლოებით 20%-ით უკეთ გაიზარდა. სოკოს დაახლოებით 1,7 მილიმეტრიანი „ხალიჩის“ ქვემოთ რადიაციაც ოდნავ, დაახლოებით 2%-ით, დაბალი იყო, ვიდრე სოკოს გარეშე გარემოში.

ეს მცირე ექსპერიმენტი იყო, მაგრამ იდეა დიდია: შესაძლოა, ოდესმე მარსზე მიმავალ ადამიანებს რადიაციისგან დასაცავად სოკოს ფენა მოუყვანონ. თუმცა ამას ჯერ კიდევ ბევრი კვლევა სჭირდება

ჩერნობილის შავი სოკო გვახსენებს, რომ სიცოცხლე ხშირად იქ ჩნდება, სადაც ყველაზე ნაკლებად ელი. ეს კიდევ ერთხელ გვაჩვენებს, რომ ბუნება ჩვენზე გაცილებით ვრცელია და ადამიანის შემდეგაც აგრძელებს არსებობას

წყაროები

• Dadachova et al., Ionizing Radiation Changes the Electronic Properties of Melanin and Enhances the Growth of Melanized Fungi, PLoS ONE, 2007

• David O'Connell, Radiation junkies, Nature Reviews Microbiology, 2007

• Radiotrophic Fungi, Kenyon College MicrobeWiki

• Radiotrophic fungus, Wikipedia

• Eating gamma radiation for breakfast, The Biologist

• ScienceAlert, The Chernobyl black fungus

• Averesch et al., Cultivation of the Dematiaceous Fungus Cladosporium sphaerospermum Aboard the International Space Station and Effects of Ionizing Radiation, Frontiers in Microbiology, 2022

• Shunk et al., A Self-Replicating Radiation-Shield for Human Deep-Space Exploration, bioRxiv, 2020

ტექსტი დაწერილია ამ წყაროების საფუძველზე ჩვენი სიტყვებით. ეს პოპულარულ-მეცნიერული მიმოხილვაა და არა ჯანმრთელობის რჩევა.

გააზიარეთ სტატია

მიიღეთ 10%-იანი ფასდაკლება პირველ შეკვეთაზე

გამოიწერეთ და მიიღეთ ექსკლუზიური სიახლეები, ინფორმაცია ახალი პროდუქტების შესახებ და სპეციალური ფასდაკლებები.

  • მეგობრული მხარდაჭერა